Kanał RSS
Kanał RSS

Martwe drewno - cz.1

Martwe drzewa – niedoceniona rola w ekosystemach leśnych
Względnie naturalny ekosystem leśny w Puszczy Śnieżnej Białki
autor fot.: Aleksandra Machowska

Problemy związane z tematyką martwych drzew rzadko poruszane są w literaturze popularno-naukowej, skierowanej do szerokiego kręgu czytelników. Niewiele z nas zdaje sobie więc sprawę z olbrzymiej roli, jaką pełnią rozkładające się pozostałości drzew w rozmaitych ekosystemach, przede wszystkim w lasach – niezwykle skomplikowanych układach dynamicznych, gdzie bezustannie zachodzą różnorodne procesy, których rytm określany jest przez wzrost, rozwój, a także zamieranie drzew.

Kiedy myślimy o lesie istniejącym samoistnie, praktycznie bez żadnej ingerencji człowieka, od razu przychodzi nam do głowy przykład Puszczy Białowieskiej, będącej najlepiej zachowanym i najbardziej zbliżonym do naturalnego lasem niżowej Europy w strefie lasów liściastych oraz mieszanych. Ilość martwego drewna na hektar w Puszczy wynosi około 120 m3. Na takiej samej powierzchni lasu gospodarczego leży mniej niż 10 m3 drewna. Dlaczego martwe drzewa i ich szczątki są tak ważne dla środowiska leśnego? Na to pytanie odpowiem w niniejszym artykule. Zanim jednak to się stanie, zapoznajmy się bliżej z drzewami i drewnem.

Rośliny drzewiaste, do których należą drzewa (np. dąb), krzewy (np. śnieguliczka), krzewinki (np. borówka czernica) i pnącza (np. bluszcz), to rośliny naczyniowe o wieloletnich zdrewniałych pędach. Nierzadko osiągają ogromne rozmiary i dożywają wielu tysięcy lat. Najwyższymi drzewami świata są rosnące w Ameryce Północnej sekwoje wiecznie zielone (dorastają 112 m wysokości – por. fot.1), natomiast najstarsze to siedmiotysiącletnie sosny ościste, występujące w górach Ameryki Północnej (patrz fot.2). W naszym kraju najstarszym drzewem jest cis pospolity, który rośnie w Henrykowie Lubańskim już 1280 lat (fot.3).

fot.1 Sekwoja wiecznie zielona (www.dinoanimals.pl)

fot.2 Sosna oścista (www.dendro.umk.pl)

fot.3 Cis pospolity w Henrykowie Lubańskim (www.laszrownowazony.pl)

Drewno to – mówiąc najogólniej – materiał, z którego zbudowane są rośliny drzewiaste. Składa się ono w znacznym stopniu (90%) z martwych tkanek, ale występują w nim także żywe komórki. Pewne składowe drewna przystosowane są do przewodzenia wody, a inne pełnią funkcje wyłącznie mechaniczne. Martwe drewno występuje w postaci obumarłych fragmentów żyjących drzew (np. uschnięte gałęzie, zmurszałe części pni) oraz martwych pni i leżących kłód.

Na rodzaj, ilość i rozmieszczenie martwego drewna w naturalnym lesie wpływ mają procesy zachodzące w drzewostanie – fazy jego rozwoju i czynniki śmiertelności drzew. W młodości drzewa konkurują ze sobą o światło i zasoby pokarmowe, dlatego silniejsze i szybciej rosnące osobniki zagłuszają słabsze egzemplarze, które wkrótce obumierają. Przyroda w ten sposób samodzielnie „wybiera” najsilniejsze okazy, „wyznacza” drzewa do eliminacji i do końca „wykorzystuje” je w postaci martwego drewna. W późniejszych etapach rozwoju drzewostanu większy procent martwego drewna będą stanowiły usychające dolne gałęzie, a następnie – porażone chorobą lub umierające ze starości poszczególne okazy. Innymi przyczynami śmierci drzew mogą być gwałtowne wiatry, okiść śnieżna, długotrwała susza, pożar, powódź, okresowe podtopienie, czy też uderzenie pioruna.

 Niezależnie od czynnika powodującego obumarcie drzewa, obserwujemy gwałtowną zmianę w jego otoczeniu: zwiększa się ilość światła i wody docierającej do dna lasu, zawartość pokarmu w glebie, zmieniają się także warunki życia organizmów rozkładających martwą materię organiczną na proste związki mineralne (bakterii, grzybów i zwierząt żyjących w glebie).

Skoro już wiemy więcej na temat drzew, materiału je budującego i procesów zachodzących w ekosystemach leśnych, pora na omówienie ważnych funkcji, które pełni drewno po śmierci drzewa.

źródło: "Drugie życie drzewa" autorzy: Jerzy M. Gutowski, Andrzej Bobiec, Paweł Pawlaczyk, Karol Zub, wyd. WWF Polska


Powiązane filmy z Google Video

Loading...
Loading...