Kanał RSS
Kanał RSS

Potencjalne źródła stresu w zawodzie policjanta

Od zawsze ogromnie ubolewam nad tym, że zawód policjanta jest tak niedoceniany. Niemal każdy może pochwalić się znajomością dowcipów dotyczących lenistwa i głupoty stróżów prawa. Trzeba zwrócić uwagę na to, że osoby niewinne nie mają kontaktu z policjantami. Tylko łamiący prawo stykają się z nimi zadziwiająco często. Dlaczego więc z taką ochotą rozpowszechniamy plotki o ich niekompetencji? Podczas swojej praktyki zawodowej miałam kontakt z policjantami i trafiłam tylko na tych kompetentnych, inteligentnych i z ogromnym poczuciem humoru (trudno trafić na przełożonych, którzy z ochotą dzielą się wiedzą na temat trików Indiany Jones’a). Nawet, jeżeli czasem znajdzie się wyjątek od reguły, to czy nie w każdym zawodzie spotkamy lepszych i gorszych pracowników? Trzeba wziąć pod uwagę fakt, że to właśnie policjanci są jednymi z najbardziej zestresowanych Polaków, więc to normalne, że od czasu do czasu mogą stracić cierpliwość.

Pracując, człowiek spędza ogromną ilość czasu.  Dlatego też zawód, jaki wybierzemy powinien być dopasowany do naszego temperamentu oraz cech osobowościowych. Ze wszystkich zawodów, które zostały uwzględnione w wykazie tych najbardziej stresujących (wg badań psychologów z Manchesteru), funkcjonariusz policji zajmuje drugie miejsce. Podobne wnioski wysnuto na podstawie polskich badań, przeprowadzonych w Instytucie Medycyny Pracy im. Prof. J. Nofera w Łodzi, gdzie policjant uplasował się na pozycji pierwszej. Do jego zadań należy między innymi pilnowanie przestrzegania prawa i ściganie przestępców oraz zapewnienie ochrony i pomocy w sytuacjach kryzysowych. Czasami policja nadzoruje na poziomie operacyjnym także wszelkie służby ratownicze. Jest także niezbędnym fundamentem stabilnego i bezpiecznego państwa.  Od policjanta wymagane jest nienaganne zachowanie, profesjonalizm oraz odpowiednia postawa moralna.  Jednym z warunków przyjęcia w szeregi policji jest nieskazitelna przeszłość. Pozwala to na zwiększenie zaufania do nich, ale jednocześnie odbiera szansę na udowodnienie poprawy ludziom, którym w przeszłości zdarzyło się nawet najdrobniejsze wykroczenie. Charakter tej pracy wymaga od policjanta ciągłej gotowości, wytrzymałości oraz umiejętności radzenia sobie w sytuacjach trudnych.

Ze względu na specyfikę tego zawodu oraz zróżnicowanie stanowisk można doszukać się wiele źródeł stresu zagrażających policjantom. Najwięcej badań zwraca uwagę przede wszystkim na następujące czynniki i specyficzne dla tego zawodu stresory:
szczególny charakter pracy

wadliwość systemu zarządzania

Interesujące wyniki badań dotyczących źródeł stresu u policjantów uzyskała I. Krzyna. Na podstawie badań ankietowych 93 słuchaczy Wyższej Szkoły Policji opracowała ranking stresorów w polskiej policji według iloczynu wskazań. Dla badanych najbardziej stresujące okazały się: kontakty z przełożonym, zbyt dużo pracy, niekompetencja, złe warunki pracy, niskie zarobki oraz zła organizacja. 

Stresogenność owego zawodu wykazuje niestety trend wzrastający z roku na rok. Ma to związek między innymi z tym, że rośnie liczba przestępstw i przestępców, a zasoby policji pozostają takie same. Ponadto policjantów razi fakt, że nie są oni traktowani sprawiedliwie w niektórych kwestiach.  W przypadku, gdy funkcjonariusz dopuści się przestępstwa, jest on karany o wiele surowiej niż w przypadku kryminalisty niebędącego członkiem służby zaufania publicznego. Ponadto funkcjonariuszy często stresuje niedopracowanie przepisów prawnych i wynikające z tego konsekwencje. Na przykład są oni bardzo dokładnie poinstruowani co do przypadków, w których mogą korzystać z broni, co często ogranicza ich swobodę i może doprowadzić do teoretycznego niedopełnienia obowiązków, takich jak dopuszczenie do przestępstwa. Poza tym, wiele osób postrzega funkcjonariuszy policji bardzo stereotypowo. Gdy jednostka dopuści się jakiegoś haniebnego czynu, zły obraz jest przenoszony na całą grupę społeczno-zawodową.  Jest to jednym z czynników stresujących, które mogą prowadzić do zachowań agresywnych i efektu „samospełniającej się przepowiedni”.  Wielu polski obywateli uważa policję za formację nieporadną, nieskuteczną oraz nieuprzejmą.

Stres zawodowy pociąga za sobą liczne konsekwencje. Ze względu na to, że zawód policjanta jest jednym z najbardziej stresujących w Polsce i na świecie, konsekwencje w tym wypadku mogą być większe i poważniejsze. Może to być nadmierna absencja chorobowa, spadek efektywności, wypalenie zawodowe oraz pogorszenie się stanu zdrowia, zarówno fizycznego jak i psychicznego. Wszystkie te czynniki mogą prowadzić do obniżonego nastroju a nawet depresji.  Także wskaźnik samobójstw w tej grupie zawodowej jest wyższy niż w ogólnej populacji. Stres może także prowadzić do różnorakich chorób. Według raportu o stanie zdrowia polskich policjantów, sporządzonego w 1995 roku wynika, że najpopularniejsze są choroby układu krążenia, zwłaszcza nadciśnienie tętnicze i choroba niedokrwienna serca oraz nerwice. Gdy osoba jest narażona na działanie urazowych sytuacji, może rozwinąć się u niej zespół zaburzeń po stresie urazowym, który może prowadzić do zaburzeń zachowania.

Większość badań dotyczących stresu jest skoncentrowana przede wszystkim na sposobach radzenia sobie ze stresem oraz jego skutkami. Bazując na temperamencie człowieka można wyróżnić trzy podstawowe sposoby radzenia sobie ze stresem: zmiana temperamentu (jego regresyjny rozwój pod wpływem długotrwałego stresu), unikanie bądź preferowanie sytuacji stresowych zależnie od temperamentu oraz indywidualny styl radzenia sobie ze stresem zawodowym. Badania ukazują istotne różnice między temperamentem policjantów a osób pracujących w innych zawodach.  Kwestionariusz FCZ-KT pokazał, że policjanci otrzymują wyższe wyniki niż grupa kontrolna w skalach: żwawość, wrażliwość sensoryczna, wytrzymałość, aktywność, natomiast mniejsze w perseweratywności i reaktywności emocjonalnej.  Policjanci są także bardziej skoncentrowani na zadaniu w sytuacjach stresowych (wg badania za pomocą Kwestionariusza CISS).

W literaturze można znaleźć rozmaite propozycje przedsięwzięć mających zmniejszać skutki stresu w pracy. Należą do nich między innymi: różne formy doradztwa, które mają pomóc pracownikom w radzeniu sobie w sytuacjach trudnych, sprzyjająca atmosfera w pracy, organizowanie szkoleń o stresie zawodowym oraz rozwijanie zainteresowań pracowników.  Według Niny Ogińskiej-Bulik wyróżniamy następujące sposoby radzenia sobie ze stresem w zawodzie policjanta: aktywne radzenie sobie, planowanie, poszukiwanie instrumentalnego wsparcia, emocjonalne wsparcie, unikanie konkurencyjnych działań, zwrot ku religii, pozytywne przewartościowanie, powstrzymywanie się od działania, akceptacja sytuacji, skupienie na emocjach, zaprzeczanie, odwracanie uwagi od sytuacji, zaprzestanie działań, używanie alkoholu, narkotyków oraz poczuci humoru. Sposoby radzenia sobie ze stresem w grupie policjantów zależą od wielu czynników. Czym starsza osoba, tym częściej koncentruje się na emocjach w sytuacjach stresowych. Policjanci rozwiedzeni oraz wdowcy w porównaniu z kawalerami i mężczyznami żonatymi częściej szukają emocjonalnego wsparcia u innych osób.  Innym czynnikiem różnicującym jest wykształcenie. Osoby z wykształceniem wyższym częściej stosują takie strategie, jak planowanie dalszych działań oraz szukanie emocjonalnego wsparcia, rzadziej natomiast odwracają swoją uwagę od problemu.  Kolejną zmienną wpływającą na radzenie sobie w sytuacjach stresowych jest staż pracy.  Policjanci z krótszym stażem częściej znajdują ukojenie w religii oraz akceptują zaistniałą sytuację, bądź powstrzymują się od dalszego działania.  Ważnym czynnikiem różnicującym sposoby ograniczania wpływu źródeł stresu na człowieka jest sekcja, w której pracuje policjant.  Aktywne radzenie sobie z problemem oraz planowanie dalszych działań jest najrzadziej wykorzystywane przez antyterrorystów, najczęściej natomiast przez dzielnicowych. Ponadto antyterroryści częściej niż pozostałe grupy wybierają zaprzeczanie temu, że problem istnieje, odwracanie od niego uwagi oraz zaprzestanie działania. Policjanci z CBŚ preferują poszukiwanie emocjonalnego wsparcia oraz koncentrowanie się na własnych emocjach (co nie jest z kolei domeną dzielnicowych) oraz zdarza im się nadużywanie alkoholu i narkotyków.

 

Wyniki wielu badań wskazują na silny związek pomiędzy stresem w pracy a zespołem wypalenia zawodowego oraz stanem zdrowia. Skutki długotrwałego napięcia mogą być odczuwalne przez nas wszystkich, gdyż zawód policjanta jest zawodem bardzo specyficznym. Funkcjonariusze dbający o nasze zdrowie i życie ponoszą ogromną odpowiedzialność za swoje czyny.  Powinno się między innymi zwrócić większą uwagę na dobór kandydatów i wyselekcjonować tych nadających się pracy w tak trudnych warunkach. Odporność psychiczna oraz umiejętność współpracy powinna cechować każdego policjanta. Należy pamiętać, że nie każdy obywatel nadaje się do tego rodzaju pracy. Wyraźnie widać, że zawód policjanta jest bardzo wymagający i nie każdy sobie z nim poradzi. Czy nie należy im się zatem szacunek?

 

Bibliografia:

  1. Cielecki T., Policja — z jakością w XXI wiek, Panthers Books, Warszawa 2001
  2. Fedorowicz I., Jak się czuje polski glina, „Policja 997” 2006, nr 12, s. 4–7
  3. Krzyna I., Stres w Policji, „Gazeta Policyjna” 1998, nr 1–2
  4. Krzyna I., Źródła stresu zawodowego w Policji (w:) Rola Psychologa w Policji (materiały poseminaryjne), Szczytno 1997, s. 14–15
  5. Ogińska-Bulik N., Stres zawodowy u policjantów. Źródła- konsekwencje- zapobieganie, Wydawnictwo WSHE, Łódź 2003
  6. Terelak J.F., Stres zawodowy, Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego, Warszawa 2007
  7. Terelak J.F., Studia z psychologii stresu, Wydawnictwa ATK, Warszawa 1997

 

Netografia:

  1.  http://www.wspol.edu.pl/kwartalnikpolicja/content/view/116/
  2.  http://www.isp.policja.pl/download.php?s=12&id=907
  3.  http://www.policja.pl/
  4.  http://policyjni.gazeta.pl/Policyjni/0,0.html